×

a-2

Odnosi između EU i Bosne i Hercegovine

Odnosi između EU i Bosne i Hercegovine se razvijaju od proglašenja nezavisnosti BiH 1992. godine i potpisivanja Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Daytonu/Parizu 1995. godine.

Bosna i Hercegovina učestvuje u Procesu stabilizacije i pridruživanja (PSP). Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju između Bosne i Hercegovine i EU je potpisan 16.6.2008. u Luksemburgu, zajedno sa Privremenim sporazumom, kojim se od 1. jula 2008. godine reguliše trgovina i pitanja vezana za trgovinu. Iako su ga sve države članice EU ratifikovale u februaru 2011. godine, SSP nije mogao stupiti na snagu, pošto Bosna i Hercegovina nije bila ispunila uslov poštovanja presude Evropskog suda za ljudska prava (ECtHR) iz 2009. godine u slučaju Sejdić-Finci. Tom presudom se od zemlje zahtijeva da unese izmjene u Ustav kako bi se iz pravila za izbore za Predsjedništvo i državni Dom naroda izbacile diskriminacijske odredbe.

U decembru 2014. godine Vijeće je postiglo dogovor o obnovljenom pristupu Bosni i Hercegovini, bez promjene uslova za pristupanje EU, uključujući provedbu odluke ECtHR-a u slučaju Sejdić-Finci, te je pozvalo Potpredsjednicu/Visoku predstavnicu Mogerini i Komesara Hana da se angažuju zajedno sa političkim liderima na osiguravanju njihove neupitne opredijeljenosti za preduzimanje reformi usmjerenih ka pristupanju EU (2). Nakon dogovora iz januara 2015. godine o pismenom izrazu opredjeljenja Predsjedništva Bosne i Hercegovine da radi na navedenim reformama, te nakon što su ga potpisali lideri 14 parlamentarnih stranaka i podržala Parlamentarna skupština, Vijeće je u martu 2015. dalo saglasnost za stupanje na snagu SSP-a, koje se desilo 1.6.2015. godine. Stupanjem na snagu SSP-a, Bosna i Hercegovina je otvorila novo poglavlje u svojim odnosima sa EU i potvrdila svoju opredijeljenost pristupanju EU. Kroz uspostavljanje ugovornih odnosa među stranama, SSP-om se pruža okvir za ispunjenje međusobnih obaveza u pogledu širokog opsega političkih, trgovinskih i ekonomskih pitanja, kao i pravni osnov za formalni dijalog o politikama djelovanja.

EU pruža smjernice organima vlasti u zemlji u pogledu reformskih prioriteta na putu zemlje ka članstvu u EU. Politički i ekonomski dijalog između Evropske komisije i Bosne i Hercegovine se odvija od 2009. godine u skladu sa Privremenim sporazumom, a od 2015. u skladu sa SSP- om (3). Dijalog o politikama djelovanja u pogledu vladavine prava se od 2011. godine odvija u kontekstu Strukturiranog dijaloga o pravosuđu, a od 2016. u okviru Pododbora SSP-a o pravdi, slobodi i sigurnosti. Od 2017. godine se sastaje i posebna grupa za reformu javne uprave.

Bosna i Hercegovina je razvila odgovarajuće administrativne kapacitete za osiguravanje provedbe odredbi SSP-a, a naročito u pogledu neometanog rada Vijeća za stabilizaciju i pridruživanje, Odbora za stabilizaciju i pridruživanje i sektorskih pododbora. Protokol o adaptaciji SSP-a kako bi se uzelo u obzir pristupanje Hrvatske Evropskoj uniji stupio je na snagu 1. oktobra 2017. nakon što je bio u privremenoj primjeni od 1. februara 2017. godine. Međutim, i dalje ima razloga za zabrinutost. Da bi ispunila svoje pravne obaveze po Sporazumu, Bosna i Hercegovina mora između ostalog osigurati funkcionisanje parlamentarne dimenzije Sporazuma, te usvojiti državni program za usvajanje acquis-a EU.

Parlamentarna dimenzija SSP-a ne funkcioniše pravilno. Iako je Parlamentarni odbor za stabilizaciju i pridruživanje (SAPC) osnovan u novembru 2015. godine kao tijelo u okviru Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju, Odbor nije usvojio svoj poslovnik jer su neki delegati iz BiH insistirali da se uvrste odredbe o etničkom načelu glasanja, što nije u skladu sa evropskim standardima. Uprkos tome, Evropski parlament redovno raspravlja i usvaja rezolucije o situaciji i događanjima u pogledu puta Bosne i Hercegovine ka članstvu u EU.

Bosna i Hercegovina učestvuje u ekonomskom dijalogu sa Komisijom i državama članicama EU. Svake godine država Evropskoj komisiji podnosi srednjoročni Program ekonomskih reformi (PER), u kojem se navode planovi za jačanje makro-fiskalne stabilnosti i otklanjanje strukturnih prepreka za rast. Na osnovu PER-a, predstavnici Bosne i Hercegovine se svake godine na Ekonomskom i finansijskom dijalogu sastaju sa predstavnicima Komisije, država članica EU i svih drugih država u procesu proširenja. Smisao tog dijaloga o ekonomskom upravljanju je da se država pripremi za buduće učestvovanje u koordinaciji ekonomske politike EU, uključujući i proces Evropskog semestra. Međutim, uglavnom kao rezultat nedovoljne saradnje između ključnih ministarstava i tijela na različitim nivoima unutar zemlje, kvalitet programa koji je razvila Bosna i Hercegovina je nizak, a implementacija zajednički usvojenih smjernica za politike, koja je centralni dio procesa, je ograničena.

U periodu od 2015. do 2018. godine, Bosna i Hercegovina je radila na ambicioznoj „reformskoj agendi“, usmjerenoj ka povratu ekonomskog rasta i prilika za zapošljavanje. Njena provedba je omogućila poboljšanje ekonomskih pokazatelja i makroekonomske situacije, uključujući izbalansirane javne finansije i stabilan ekonomski rast. Potrebno je postići dogovor o novom setu mjera socio-ekonomske reforme, te osigurati njihovu provedbu od strane vlasti na svim nivoima u BiH, u potpunom skladu sa PER i dogovorenim smjernicama za politike djelovanja.

Bosna i Hercegovina je 2008. godine ušla u pregovore o viznoj liberalizaciji. Nakon odluke Vijeća u konsultacijama sa Evropskim parlamentom, državljani Bosne i Hercegovine od novembra 2010. godine uživaju u mogućnostima bezviznog putovanja u područje Šengena. Ova odluka zasnovana je na značajnom napretku u oblasti pravde, slobode i sigurnosti, te ispunjavanju 174 posebna uslova navedena u mapi puta za viznu liberalizaciju, kao što je uvođenje biometrijskih pasoša. Komisija prati i redovno izvještava o provedbi ove odluke. Komisija je u decembru 2018. godine predstavila svoj drugi izvještaj u sklopu mehanizma za ukidanje viza (4). Sveukupno gledajući, Bosna i Hercegovina i dalje ispunjava sve kriterije za liberalizaciju viza. OD januara 2008. godine na snazi je sporazum o readmisiji.

Bosna i Hercegovina je u septembru 2006. godine ratificirala Ugovor o energetskoj zajednici, Sporazum o evropskom zajedničkom zračnom prostoru u julu 2007. i Ugovor o osnivanju Prometne zajednice u aprilu 2018. godine.

Sporazumom o stabilizaciji i pridruživanju i njegovim Privremenim sporazumom, koji se primjenjuju od 2008. godine, omogućena je postepena liberalizacija trgovine i uzajamni bescarinski pristup za većinu proizvoda. Od 2000. godine, Bosna i Hercegovina također koristi i „autonomne trgovinske mjere”. Bosna i Hercegovina je 2007. godine pristupila Srednjoevropskom sporazumu o slobodnoj trgovini (CEFTA). Pregovori za pristupanje Svjetskoj trgovinskoj organizaciji su u završnoj fazi. EU je glavni trgovinski partner Bosne i Hercegovine, a slijede je zemlje CEFTA-e. Trgovinska integracija sa EU je na visokom nivou. U 2017. godini, 61% uvoza u BiH u vrijednosti od 5,6 milijardi eura odnosilo se na uvoz iz EU (12% iz zemalja CEFTA-e). Što se tiče izvoza, izvoz u EU iznosio je 71% (15% u zemlje CEFTA-e). Trgovinski deficit BiH sa EU u 2017. godini iznosio je 1,7 milijardi eura.

Evropska unija izdvaja značajna sredstva za Bosnu i Hercegovinu u okviru zajedničke vanjske i sigurnosne politike i zajedničke sigurnosne i odbrambene politike. Od 2011. godine, pojačano prisustvo koje postoji zahvaljujući Uredu specijalnog predstavnika Evropske unije u Bosni i Hercegovini i Delegaciji EU u Bosni i Hercegovini od suštinske je važnosti za informiranje građana o prioritetima Evropske unije i za provedbu ciljeva EU u ključnim oblastima. Od decembra 2004. godine EU vodi vojnu operaciju EUFOR-a Althea u Bosni i Hercegovini, pomažući u izgradnji kapaciteta i obučavanju njenih oružanih snaga. To je u skladu sa strateškom namjerom koju je izrazilo Ministarstvo odbrane da se razviju operativne sposobnosti dvostruke namjene za podršku civilnim vlastima u uklanjanju fizičkih ostataka rata ili katastrofa i za raspoređivanje u mirovnim operacijama u inostranstvu. Istovremeno, EUFOR misija Althea ima funkciju prevencije sukoba i podrške sigurnom okruženju. U novembru 2018. godine, Savjet bezbjednosti UN je četrnaesti put produžio godišnji mandat EUFOR-u do novembra 2019.godine. Okvirni sporazum o sudjelovanju Bosne i Hercegovine u operacijama EU za upravljanje krizama postoji od septembra 2015. godine.

EU pruža značajnu financijsku pomoć Bosni i Hercegovini, koja je tokom godina omogućila zemlji da se oporavi od ratnog razaranja i da ekonomija zemlje ponovo počne hvatati korak sa ostalima. Od 1996. do 2000. godine, Bosna i Hercegovina je dobijala financijsku pomoć EU u okviru programa PHARE i OBNOVA. Od 2000. do 2007. godine, uredbom CARDS predviđena je financijska pomoć prilagođena prioritetima procesa stabilizacije i pridruživanja. Od 2007. godine, Bosna i Hercegovina koristi pomoć EU uglavnom u okviru Instrumenta pretpristupne pomoći (IPA). U periodu od 2007. do 2018. godine, Bosna i Hercegovina je dobila 1,5 milijardi eura od EU, a od toga, po procjenama, 433 miliona eura iz regionalnih programa. Od 2000. godine, Evropska investicijska banka dodijelila je 2,4 milijarde eura zajmova za podršku projektima u Bosni i Hercegovini. Delegacija EU u Bosni i Hercegovini odgovorna je za provedbu financijske pomoći EU putem direktnog upravljanja, kao i za osiguranje koordinacije pomoći s državama članicama EU. U toku je provedba programa IPA I i IPA II. Indikativni strateški dokument za Bosnu i Hercegovinu za period 2014-2017. revidiran je 2018. godine kako bi uključio nekoliko dodatnih sektora i bio produžen do 2020. godine. Sektorske strategije su izrađene za okoliš, energiju, transport i ruralni razvoj, što je omogućilo podršku iz programa IPA tim sektorima. Usvajanje cjelodržavnih strategija, kao što su one u oblasti upravljanja javnim finansijama i zapošljavanja, ostaje ključni uslov za Bosnu i Hercegovinu da u potpunosti iskoristi sredstva iz IPA fondova u periodu 2018-20.

Bosna i Hercegovina stalno proširuje svoje učešće u programima EU, što je djelimično sufinancirano putem IPA fondova. Bosna i Hercegovina trenutno sudjeluje u programima COSME, Kreativna Evropa (Creative Europe), Carine 2020 (Customs 2020), Evropa za građane (Europe for Citizens), Erasmus +, Fiscalis 2020, Horizon 2020 i Treći zdravstveni program (Third Programme) za djelovanje Unije u području zdravstva. Bosna i Hercegovina također sudjeluje u programu INTERREG.

(2) Vijeće Evropske unije, Saopštenje za medije sa 3361. sastanka Vijeća, 15. decembra 2014. godine, 16928/14, https://www.consilium.europa.eu/media/24768/146293.pdf.

(3) Dijalog o politikama djelovanja između Evropske komisije i Bosne i Hercegovine se odvija u okviru sektorskih pododbora za: trgovinu, industriju, carinu i oporezivanje; poljoprivredu i ribarstvo; unutarnje tržište i konkurenciju; ekonomska i finansijska pitanja i statistiku; inovacije, informacijsko društvo i socijalnu politiku; transport, životnu sredinu, energiju i regionalni razvoj; pravdu, slobodu i sigurnost.

(4) Evropska komisija, Drugi izvještaj u sklopu mehanizma za ukidanje viza, 19. decembar 2018. godine, COM(2018) 856 final, https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/what-we-do/policies/european- agenda-migration/20181219_com-2018-856-report_en.pdf.